Comprehension, unpacking, zip, enumerate: viết Python gọn
Viết code Pythonic: list, dict, set comprehension, unpacking với dấu *, enumerate, zip, any, all và sorted, min, max với key.
Học xong bài này, bạn sẽ
- Viết list, dict, set comprehension và biết khi nào không nên
- Unpacking với *, enumerate, zip
- Dùng any, all, sum, min, max, sorted với key
Nên học trước: Dự án chặng 4: quản lý thư viện sách bằng OOP
Nội dung bài viết
Bạn đã viết được mọi thứ bằng vòng for và if. Nhưng mở code của một dự án Python chuyên nghiệp, bạn sẽ thấy rất ít vòng lặp "thủ công" kiểu tạo list rỗng rồi append. Thay vào đó là comprehension, unpacking, zip, enumerate, any, sorted(key=...). Bài này giúp bạn đọc hiểu và viết được phong cách đó, gọi là code Pythonic.
1. List comprehension
gia = [120_000, 45_000, 300_000, 80_000]
# Cách thủ công
sau_giam = []
for g in gia:
if g >= 50_000:
sau_giam.append(g * 0.9)
# List comprehension: [biểu thức for phần_tử in dãy if điều_kiện]
sau_giam = [g * 0.9 for g in gia if g >= 50_000]
print(sau_giam)
nhan = ["rẻ" if g < 100_000 else "đắt" for g in gia] # if...else đứng TRƯỚC for
print(nhan)
[108000.0, 270000.0, 72000.0]
['đắt', 'rẻ', 'đắt', 'rẻ']
Đọc comprehension từ chữ for: "với mỗi g trong gia, nếu g >= 50.000, lấy g * 0.9". Chú ý hai vị trí khác nhau của if: if ở cuối là lọc (bỏ phần tử), x if dk else y ở đầu là chọn giá trị (giữ đủ số phần tử).
2. Dict comprehension, set comprehension, generator expression
san_pham = [("Bút", 5_000), ("Vở", 12_000), ("Thước", 8_000), ("Bút", 6_000)]
bang_gia = {ten: gia for ten, gia in san_pham} # khóa trùng: giá trị sau ghi đè
print(bang_gia)
ten_viet_hoa = {ten.upper() for ten, _ in san_pham} # set: tự loại trùng
print(sorted(ten_viet_hoa))
dao_nguoc = {gia: ten for ten, gia in bang_gia.items()}
print(dao_nguoc[12_000])
tong = sum(gia for _, gia in san_pham) # generator expression: không tạo list
print(tong)
{'Bút': 6000, 'Vở': 12000, 'Thước': 8000}
['BÚT', 'THƯỚC', 'VỞ']
Vở
31000
Đặt comprehension trong ngoặc tròn (hoặc làm tham số duy nhất của hàm như sum(...)) là generator expression: sinh từng giá trị khi cần, không tạo list trung gian. Dùng nó khi chỉ cần duyệt một lần (tính tổng, tìm max). Bài sau nói kỹ về generator. Tên _ là quy ước cho biến không dùng tới.
for thường. Và không bao giờ dùng comprehension chỉ để gọi hàm có tác dụng phụ như [print(x) for x in ds].3. Unpacking
diem = (10, 20)
x, y = diem
dau, *giua, cuoi = [1, 2, 3, 4, 5]
print(dau, giua, cuoi)
(ten, tuoi), thanh_pho = ("An", 25), "Huế" # mở gói lồng nhau
print(ten, tuoi, thanh_pho)
a = [1, 2]
b = [3, 4]
print([*a, *b, 5]) # gộp list
mac_dinh = {"mau": "đen", "co": "M"}
tuy_chon = {"co": "L"}
print({**mac_dinh, **tuy_chon}) # gộp dict, dict sau ghi đè
print(mac_dinh | tuy_chon) # cách viết tương đương (Python 3.9+)
1 [2, 3, 4] 5
An 25 Huế
[1, 2, 3, 4, 5]
{'mau': 'đen', 'co': 'L'}
{'mau': 'đen', 'co': 'L'}
4. enumerate và zip
ten = ["An", "Bình", "Chi"]
diem = [8.5, 7.0, 9.0]
# Không Pythonic: for i in range(len(ten)): print(ten[i], diem[i])
for i, (t, d) in enumerate(zip(ten, diem), start=1):
print(f"{i}. {t}: {d}")
bang = dict(zip(ten, diem)) # hai list → dict
print(bang)
hang = [(1, 2, 3), (4, 5, 6)]
print(list(zip(*hang))) # chuyển hàng thành cột
print(list(zip([1, 2, 3], ["a", "b"]))) # dừng ở list ngắn nhất
# zip(..., strict=True) báo lỗi nếu độ dài khác nhau (Python 3.10+)
1. An: 8.5
2. Bình: 7.0
3. Chi: 9.0
{'An': 8.5, 'Bình': 7.0, 'Chi': 9.0}
[(1, 4), (2, 5), (3, 6)]
[(1, 'a'), (2, 'b')]
for i in range(len(ds)) gần như luôn có cách viết tốt hơn: cần phần tử thì duyệt thẳng, cần cả chỉ số dùng enumerate, duyệt song song nhiều list dùng zip.
5. any, all, min, max, sorted với key
don_hang = [
{"ma": "D1", "khach": "An", "tong": 450_000, "da_tt": True},
{"ma": "D2", "khach": "Bình", "tong": 1_200_000, "da_tt": False},
{"ma": "D3", "khach": "An", "tong": 90_000, "da_tt": True},
]
print(any(d["tong"] > 1_000_000 for d in don_hang)) # có ít nhất một?
print(all(d["da_tt"] for d in don_hang)) # tất cả đều?
lon_nhat = max(don_hang, key=lambda d: d["tong"])
print(lon_nhat["ma"])
print([d["ma"] for d in sorted(don_hang, key=lambda d: (d["khach"], -d["tong"]))])
print(min((d["tong"] for d in don_hang if not d["da_tt"]), default=0))
True
False
D2
['D1', 'D3', 'D2']
1200000
any, all dừng ngay khi đã biết kết quả (gặp phần tử đúng đầu tiên với any, sai đầu tiên với all). max, min nhận key giống sorted và default cho trường hợp dãy rỗng. Muốn key là thuộc tính hay khóa dict, module operator có itemgetter("tong"), attrgetter("gia") thay cho lambda.
6. Toán tử walrus :=
import re
dong_log = ["ok", "ERROR code=503", "ok", "ERROR code=404"]
ma_loi = [int(m.group(1)) for d in dong_log if (m := re.search(r"code=(\d+)", d))]
print(ma_loi)
[503, 404]
:= (Python 3.8+) vừa gán vừa trả giá trị, giúp không phải gọi re.search hai lần (một lần để lọc, một lần để lấy kết quả). Dùng tiết chế; bạn sẽ học biểu thức chính quy re ở chặng 7.
Tóm tắt
[f(x) for x in ds if dk];{k: v for ...};{x for ...};sum(x for ...).a, *giua, b = ds;[*a, *b];{**d1, **d2}hoặcd1 | d2.- Thay
range(len(...))bằngenumerate,zip. any,all,max/min(key=, default=),sorted(key=).- Comprehension khó đọc thì quay về vòng
for.
Bài tập
Bài 1. Tổng tiền theo khách
Từ list đơn hàng (dict có khach, tong), tạo dict khách → tổng tiền bằng một vòng duyệt, rồi lấy 3 khách mua nhiều nhất.
Xem đáp án
from collections import Counter
don_hang = [
{"khach": "An", "tong": 450_000}, {"khach": "Bình", "tong": 1_200_000},
{"khach": "An", "tong": 900_000}, {"khach": "Chi", "tong": 300_000},
{"khach": "Dũng", "tong": 1_000_000}, {"khach": "Chi", "tong": 150_000},
]
tong_theo_khach = Counter()
for d in don_hang:
tong_theo_khach[d["khach"]] += d["tong"]
top3 = sorted(tong_theo_khach.items(), key=lambda kv: kv[1], reverse=True)[:3]
print(top3)
print(tong_theo_khach.most_common(3) == top3)
[('An', 1350000), ('Bình', 1200000), ('Dũng', 1000000)]
True
Cộng dồn theo nhóm là việc có trạng thái, nên vòng for + Counter rõ ràng hơn mọi kiểu comprehension. Pythonic không có nghĩa là "một dòng".
Bài 2. Lọc người đạt
Ghép hai list ten và diem thành list tuple, lọc người đạt từ 5 điểm, sắp theo điểm giảm dần, không dùng vòng for thường.
Xem đáp án
ten = ["An", "Bình", "Chi", "Dũng", "Em"]
diem = [4.5, 7.0, 9.25, 5.0, 3.0]
dat = sorted(((t, d) for t, d in zip(ten, diem, strict=True) if d >= 5),
key=lambda td: td[1], reverse=True)
print(dat)
[('Chi', 9.25), ('Bình', 7.0), ('Dũng', 5.0)]
strict=True bảo đảm hai list cùng độ dài: dữ liệu lệch một dòng sẽ báo lỗi thay vì âm thầm ghép sai người với sai điểm.
Nguồn tham khảo: Python Tutorial: List Comprehensions; Built-in Functions; PEP 572: Assignment Expressions.
Bài tập thực hành
- Từ list đơn hàng (dict), tạo dict tên khách → tổng tiền bằng một vòng duyệt, rồi lấy 3 khách mua nhiều nhất.
- Ghép hai list tên và điểm thành list tuple, lọc người đạt từ 5 điểm, không dùng vòng for thường.
Làm xong bài tập mới chuyển sang bài tiếp theo: tự viết code là cách duy nhất để nhớ lâu.


