Chuỗi trong Python: slicing, phương thức và f-string
Xử lý chuỗi tiếng Việt trong Python: chỉ số, slicing, split, join, strip, replace, tìm kiếm và định dạng số, căn lề bằng f-string.
Học xong bài này, bạn sẽ
- Truy cập ký tự bằng chỉ số và slicing
- Dùng các phương thức chuỗi hay gặp
- Định dạng số, ngày, căn lề bằng f-string
Nên học trước: Biến, kiểu dữ liệu, toán tử và nhập liệu
Nội dung bài viết
Phần lớn dữ liệu bạn xử lý khi đi làm là văn bản: tên khách hàng, địa chỉ, mã đơn hàng, dòng log, nội dung file CSV. Bài này dạy cách cắt, tìm, thay, tách, ghép và định dạng chuỗi trong Python, kể cả chuỗi tiếng Việt có dấu.
1. Tạo chuỗi
a = "Hà Nội"
b = 'Sài Gòn'
c = """Dòng 1
Dòng 2""" # chuỗi nhiều dòng
d = "Anh ấy nói: \"Chào!\"" # \" là dấu nháy bên trong chuỗi
e = r"C:\new\thu_muc" # chuỗi thô: \ không còn là ký tự đặc biệt
print(c)
print(d)
print(e, len(a))
Dòng 1
Dòng 2
Anh ấy nói: "Chào!"
C:\new\thu_muc 6
Python 3 lưu chuỗi dạng Unicode, nên len("Hà Nội") là 6 ký tự đúng như mắt nhìn. Ký tự đặc biệt hay gặp: \n xuống dòng, \t tab. Viết đường dẫn Windows nên dùng chuỗi thô r"...", nếu không "\n" trong C:\new sẽ thành ký tự xuống dòng.
2. Chỉ số và slicing
ma = "DH2026-00157"
print(ma[0], ma[1], ma[-1]) # ký tự đầu, thứ hai, cuối
print(ma[2:6]) # từ vị trí 2 đến trước 6: 2026
print(ma[:2], ma[7:]) # đầu chuỗi đến trước 2; từ 7 đến hết
print(ma[::-1]) # đảo ngược
D H 7
2026
DH 00157
75100-6202HD
Chỉ số bắt đầu từ 0; chỉ số âm đếm từ cuối. Slicing [bat_dau:ket_thuc:buoc] lấy từ bat_dau đến trước ket_thuc. Quy tắc "không lấy điểm cuối" giúp s[:k] + s[k:] luôn bằng s.
Chuỗi là bất biến: không thể sửa một ký tự bằng ma[0] = "X" (báo TypeError). Mọi phương thức "sửa" chuỗi đều trả về chuỗi mới.
3. Các phương thức hay dùng
s = " nguyễn văn AN "
print(repr(s.strip())) # bỏ khoảng trắng hai đầu
print(s.upper(), "|", s.lower())
print(s.strip().title()) # viết hoa chữ cái đầu mỗi từ
print("an" in s.lower()) # kiểm tra chứa: True
print("a,b,,c".split(",")) # tách theo dấu phẩy
print(s.split()) # tách theo khoảng trắng, bỏ khoảng trắng thừa
print("-".join(["2026", "10", "29"]))
print("0912.345.678".replace(".", ""))
print("bao_cao.xlsx".endswith((".xlsx", ".xls")))
print("Hà Nội".find("Nội"), "Hà Nội".find("Huế"))
'nguyễn văn AN'
NGUYỄN VĂN AN | nguyễn văn an
Nguyễn Văn An
True
['a', 'b', '', 'c']
['nguyễn', 'văn', 'AN']
2026-10-29
0912345678
True
3 -1
Vài điểm cần nhớ:
split()không tham số tách theo mọi khoảng trắng liên tiếp;split(",")giữ nguyên phần rỗng."-".join(danh_sach)là cách ghép nhiều chuỗi nhanh và gọn nhất; các phần tử phải là chuỗi.find()trả-1nếu không thấy;index()thì báo lỗi. Chỉ cần biết có hay không, dùngin.startswith,endswithnhận được cả tuple nhiều lựa chọn.
a.casefold() == b.casefold(). casefold() mạnh hơn lower() với một số ngôn ngữ (ví dụ chữ ß của tiếng Đức), còn với tiếng Việt hai cách cho kết quả như nhau.4. Định dạng bằng f-string
f-string (chuỗi có chữ f phía trước) là cách định dạng hiện đại, dễ đọc nhất. Trong {} đặt biểu thức bất kỳ, sau dấu : là quy cách định dạng.
gia = 1234567.891
ty_le = 0.0825
n = 42
print(f"{gia:,.0f} đ") # phân cách hàng nghìn, 0 chữ số thập phân
print(f"{gia:.2f}") # 2 chữ số thập phân
print(f"{ty_le:.1%}") # phần trăm
print(f"{n:05d}") # đệm số 0 cho đủ 5 chữ số
print(f"[{'trái':<8}][{'giữa':^8}][{'phải':>8}]")
print(f"{n = }, {n * 2 = }") # in cả biểu thức, tiện khi gỡ lỗi
1,234,568 đ
1234567.89
8.2%
00042
[trái ][ giữa ][ phải]
n = 42, n * 2 = 84
Người Việt quen viết 1.234.568. Cách đơn giản: định dạng kiểu Mỹ rồi đổi dấu: f"{gia:,.0f}".replace(",", ".").
Quy cách {gia_tri:<8}, ^8, >8 căn trái, giữa, phải trong ô rộng 8 ký tự: dùng để in bảng thẳng cột.
5. Ví dụ: chuẩn hóa dữ liệu nhập
raw = [" trần thị BÌNH ", "LÊ văn cường", "phạm minh"]
for ho_ten in raw:
chuan = " ".join(ho_ten.split()).title()
ho, *_, ten = chuan.split()
print(f"{chuan:<18} họ: {ho:<5} tên: {ten}")
Trần Thị Bình họ: Trần tên: Bình
Lê Văn Cường họ: Lê tên: Cường
Phạm Minh họ: Phạm tên: Minh
" ".join(s.split()) là mẹo kinh điển để gộp mọi khoảng trắng thừa thành một. ho, *_, ten = ... lấy phần tử đầu và cuối, bỏ phần giữa; bạn sẽ học kỹ cú pháp này ở chặng 5.
Tóm tắt
- Chuỗi Unicode, bất biến; chỉ số từ 0, âm đếm từ cuối; slicing không lấy điểm cuối.
strip,split,join,replace,upper/lower/title,startswith/endswith,in.- f-string:
{x:,.0f},{x:.2f},{x:.1%},{n:05d},{s:<10},{x = }. - Đường dẫn Windows dùng chuỗi thô
r"...".
Bài tập
Bài 1. Chuẩn hóa họ tên
Viết chương trình nhận họ tên nhập vào (có thể thừa khoảng trắng, lẫn hoa thường), in ra dạng chuẩn và số từ.
Xem đáp án
ho_ten = input("Họ tên: ")
chuan = " ".join(ho_ten.split()).title()
print(f"Chuẩn hóa: {chuan} ({len(chuan.split())} từ)")
Họ tên: đỗ hoàng NAM
Chuẩn hóa: Đỗ Hoàng Nam (3 từ)
Bài 2. In bảng giá thẳng cột
In bảng 3 mặt hàng với tên căn trái, số lượng căn phải, giá có dấu chấm phân cách hàng nghìn, và dòng tổng.
Xem đáp án
def vnd(so):
return f"{so:,.0f}".replace(",", ".")
hang = [("Bàn phím cơ", 2, 1250000), ("Chuột không dây", 3, 349000), ("Lót chuột", 5, 89000)]
print(f"{'Mặt hàng':<18}{'SL':>4}{'Thành tiền':>14}")
print("-" * 36)
tong = 0
for ten, sl, gia in hang:
tien = sl * gia
tong += tien
print(f"{ten:<18}{sl:>4}{vnd(tien):>14}")
print("-" * 36)
print(f"{'Tổng':<22}{vnd(tong):>14}")
Mặt hàng SL Thành tiền
------------------------------------
Bàn phím cơ 2 2.500.000
Chuột không dây 3 1.047.000
Lót chuột 5 445.000
------------------------------------
Tổng 3.992.000
Hàm vnd() gói việc định dạng tiền để dùng lại; bạn sẽ học kỹ về hàm ở chặng 2.
Nguồn tham khảo: Python docs: String Methods; Format Specification Mini-Language.
Bài tập thực hành
- Chuẩn hóa họ tên nhập vào: bỏ khoảng trắng thừa, viết hoa chữ cái đầu mỗi từ.
- In bảng giá 3 mặt hàng căn thẳng cột, giá có dấu phân cách hàng nghìn.
Làm xong bài tập mới chuyển sang bài tiếp theo: tự viết code là cách duy nhất để nhớ lâu.


