⭐ Python Developer · Chặng 7Bài 6/6Dự án~120 phút

Dự án Python: báo cáo tỷ giá tự động từ API ra file Excel

Dự án tự động hóa: CLI lấy tỷ giá từ Web API, tính biến động, ghi báo cáo Excel định dạng sẵn, có log, test và chạy theo lịch.

Dự án Python: báo cáo tỷ giá tự động từ API ra file Excel

Học xong bài này, bạn sẽ

  • Kết hợp CLI, gọi API, xử lý lỗi, openpyxl, logging
  • Thiết kế chương trình chạy theo lịch, chạy lại không bị trùng
  • Viết test cho phần xử lý không phụ thuộc mạng

Nên học trước: subprocess và chạy script theo lịch

Nội dung bài viết
  1. 1. Đặc tả
  2. 2. Khảo sát API trước khi viết code
  3. 3. Mã nguồn
  4. 4. Chạy thử
  5. 5. Test không cần mạng
  6. 6. Chạy tự động mỗi sáng
  7. Bài tập

Dự án cuối chặng 7 ghép mọi kỹ năng tự động hóa vào một công cụ dùng được thật: lấy tỷ giá các ngoại tệ so với VND trong N ngày gần nhất từ Web API, tính biến động, xuất báo cáo Excel định dạng sẵn, ghi log, trả mã thoát, có test và chạy theo lịch mỗi sáng. Đây là dạng việc rất hay gặp ở bộ phận kế toán, mua hàng, xuất nhập khẩu, và là một dự án đẹp cho portfolio.

1. Đặc tả

  • Đầu vào (tham số dòng lệnh): số ngày (mặc định 7), ngày cuối (mặc định hôm nay), danh sách mã tiền tệ (mặc định USD, EUR, JPY, CNY, KRW), thư mục đích.
  • Nguồn dữ liệu: Frankfurter API v2, miễn phí, không cần key, tổng hợp tỷ giá tham chiếu từ nhiều ngân hàng trung ương và có VND.
  • Đầu ra: file ty_gia_YYYYMMDD.xlsx gồm sheet "Tỷ giá" (ngày × mã) và sheet "Biến động" (đầu kỳ, cuối kỳ, % thay đổi, cao nhất, thấp nhất).
  • Vận hành: log ra file, mã thoát 0/1/2, chạy lại cùng ngày thì ghi đè (không tạo file trùng), phần xử lý có test không cần mạng.
Tỷ giá tham chiếu, không phải tỷ giá giao dịchĐây là tỷ giá tham chiếu tổng hợp từ các ngân hàng trung ương, dùng để theo dõi xu hướng. Tỷ giá mua bán thực tế tại ngân hàng thương mại khác và thay đổi trong ngày. Báo cáo dùng cho quyết định tài chính phải ghi rõ nguồn.

2. Khảo sát API trước khi viết code

Gọi thử bằng trình duyệt hoặc vài dòng Python để xem định dạng dữ liệu:

import requests

r = requests.get("https://api.frankfurter.dev/v2/rates",
                 params={"base": "USD", "quotes": "VND,EUR", "from": "2026-10-27", "to": "2026-10-28"},
                 timeout=15)              # kết quả thay đổi nhẹ khi nguồn cập nhật số liệu
r.raise_for_status()
for ban_ghi in r.json():
    print(ban_ghi)
{'date': '2026-10-27', 'base': 'USD', 'quote': 'EUR', 'rate': 0.89482}
{'date': '2026-10-27', 'base': 'USD', 'quote': 'VND', 'rate': 25806}
{'date': '2026-10-28', 'base': 'USD', 'quote': 'EUR', 'rate': 0.89634}
{'date': '2026-10-28', 'base': 'USD', 'quote': 'VND', 'rate': 25796}

API trả một list phẳng, mỗi phần tử là tỷ giá một cặp trong một ngày, theo đồng cơ sở USD. Muốn biết 1 EUR bằng bao nhiêu đồng, dùng tỷ giá chéo qua USD: VND_per_USD / EUR_per_USD = 25.796 / 0,89634 ≈ 28.779 đồng. Một lần gọi API lấy được mọi mã cho mọi ngày. Tỷ giá tổng hợp có thể được nguồn điều chỉnh nhẹ sau khi công bố, nên số bạn nhận được có thể lệch ở chữ số cuối so với bài.

3. Mã nguồn

Cài thư viện: uv add requests openpyxl, dev: uv add --dev pytest. File bao_cao_ty_gia.py:

"""bao_cao_ty_gia.py: lấy tỷ giá ngoại tệ/VND từ Frankfurter và ghi báo cáo Excel."""
import argparse
import logging
import sys
from collections import defaultdict
from datetime import date, timedelta
from pathlib import Path

import requests
from openpyxl import Workbook
from openpyxl.styles import Font, PatternFill

API = "https://api.frankfurter.dev/v2/rates"
GOC = Path(__file__).resolve().parent
log = logging.getLogger("ty_gia")


def lay_du_lieu(tu: date, den: date, tien_te: list[str], session: requests.Session) -> list[dict]:
    """Gọi API một lần: tỷ giá theo USD của VND và các mã cần, cho mọi ngày trong khoảng."""
    quotes = sorted({*tien_te, "VND"} - {"USD"})
    r = session.get(API, params={"base": "USD", "quotes": ",".join(quotes),
                                 "from": tu.isoformat(), "to": den.isoformat()}, timeout=15)
    r.raise_for_status()
    return r.json()


def quy_doi_vnd(ban_ghi: list[dict], tien_te: list[str]) -> dict[date, dict[str, float]]:
    """[{date, quote, rate}] theo USD → {ngày: {mã: số đồng cho 1 đơn vị ngoại tệ}}."""
    theo_ngay: dict[date, dict[str, float]] = defaultdict(lambda: {"USD": 1.0})
    for b in ban_ghi:
        theo_ngay[date.fromisoformat(b["date"])][b["quote"]] = b["rate"]
    bang = {}
    for ngay, ty_le in sorted(theo_ngay.items()):
        if "VND" in ty_le:
            bang[ngay] = {m: ty_le["VND"] / ty_le[m] for m in tien_te if m in ty_le}
    return bang


def thong_ke(bang: dict[date, dict[str, float]]) -> list[dict]:
    """Đầu kỳ, cuối kỳ, % thay đổi, cao nhất, thấp nhất của từng mã."""
    cac_ngay = sorted(bang)
    ket_qua = []
    for ma in bang[cac_ngay[0]]:
        chuoi = [bang[n][ma] for n in cac_ngay if ma in bang[n]]
        dau, cuoi = chuoi[0], chuoi[-1]
        ket_qua.append({"ma": ma, "dau_ky": dau, "cuoi_ky": cuoi, "thay_doi": (cuoi - dau) / dau,
                        "cao": max(chuoi), "thap": min(chuoi)})
    return ket_qua


def ghi_excel(bang: dict[date, dict[str, float]], tk: list[dict], p: Path) -> None:
    tieu_de = Font(bold=True, color="FFFFFF")
    nen = PatternFill("solid", fgColor="1F4E78")
    wb = Workbook()

    ws = wb.active
    ws.title = "Tỷ giá"
    cac_ma = [d["ma"] for d in tk]
    ws.append(["Ngày", *cac_ma])
    for ngay in sorted(bang):
        ws.append([ngay, *(bang[ngay].get(m) for m in cac_ma)])

    ws2 = wb.create_sheet("Biến động")
    ws2.append(["Mã", "Đầu kỳ", "Cuối kỳ", "Thay đổi", "Cao nhất", "Thấp nhất"])
    for d in tk:
        ws2.append([d["ma"], d["dau_ky"], d["cuoi_ky"], d["thay_doi"], d["cao"], d["thap"]])

    for sheet in (ws, ws2):
        for o in sheet[1]:
            o.font, o.fill = tieu_de, nen
        for dong in sheet.iter_rows(min_row=2):
            for o in dong[1:]:
                o.number_format = "#,##0.00"
        for cot in "ABCDEF":
            sheet.column_dimensions[cot].width = 13
        sheet.freeze_panes = "B2"
    for o in ws["A"][1:]:
        o.number_format = "dd/mm/yyyy"
    for o in ws2["D"][1:]:
        o.number_format = "+0.00%;-0.00%"
    p.parent.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
    wb.save(p)


def main(argv: list[str] | None = None) -> int:
    ap = argparse.ArgumentParser(description="Báo cáo tỷ giá ngoại tệ/VND ra Excel.")
    ap.add_argument("--so-ngay", type=int, default=7, help="số ngày gần nhất (mặc định 7)")
    ap.add_argument("--den", type=date.fromisoformat, default=date.today(), help="ngày cuối, YYYY-MM-DD")
    ap.add_argument("--tien-te", nargs="+", default=["USD", "EUR", "JPY", "CNY", "KRW"])
    ap.add_argument("--dich", type=Path, default=GOC / "bao_cao")
    args = ap.parse_args(argv)
    logging.basicConfig(level=logging.INFO, format="%(asctime)s %(levelname)s %(message)s",
                        handlers=[logging.FileHandler(GOC / "ty_gia.log", encoding="utf-8"),
                                  logging.StreamHandler()])
    tien_te = [m.upper() for m in args.tien_te]
    tu = args.den - timedelta(days=args.so_ngay - 1)
    try:
        with requests.Session() as s:
            ban_ghi = lay_du_lieu(tu, args.den, tien_te, s)
    except requests.RequestException:
        log.exception("Không lấy được tỷ giá")
        return 1
    bang = quy_doi_vnd(ban_ghi, tien_te)
    if not bang:
        log.error("API không trả dữ liệu cho %s → %s", tu, args.den)
        return 2
    tk = thong_ke(bang)
    p = args.dich / f"ty_gia_{args.den:%Y%m%d}.xlsx"     # cùng ngày thì ghi đè: chạy lại không tạo file trùng
    ghi_excel(bang, tk, p)
    for d in tk:
        log.info("%s: %s → %s đ (%+.2f%%)", d["ma"], f"{d['dau_ky']:,.2f}", f"{d['cuoi_ky']:,.2f}",
                 d["thay_doi"] * 100)
    log.info("Đã ghi %s (%d ngày)", p.name, len(bang))
    return 0


if __name__ == "__main__":
    sys.exit(main())

Cấu trúc giống mọi dự án trước, giờ đã thành phản xạ:

HàmLoạiTest thế nào
lay_du_lieuNhập xuất (mạng)Thay session bằng đối tượng giả (bài tập 2)
quy_doi_vnd, thong_keHàm thuầnDữ liệu giả, không cần mạng
ghi_excelNhập xuất (file)Ghi vào tmp_path, đọc lại kiểm tra
mainLớp mỏng: tham số, log, mã thoátChạy tay với các tham số

Chi tiết đáng chú ý: lay_du_lieu nhận session từ ngoài (dependency injection như chặng 4); type=date.fromisoformat cho argparse tự chuyển và kiểm tra ngày; "+0.00%;-0.00%" là định dạng Excel hiện dấu cộng trừ cho cột thay đổi; tên file theo ngày nên chạy lại là ghi đè, đúng nguyên tắc "chạy lại được" ở bài trước.

4. Chạy thử

$ uv run python bao_cao_ty_gia.py --so-ngay 7 --den 2026-10-28
2026-10-29 07:30:02,600 INFO USD: 25,819.00 → 25,796.00 đ (-0.09%)
2026-10-29 07:30:02,601 INFO EUR: 29,010.76 → 28,779.26 đ (-0.80%)
2026-10-29 07:30:02,601 INFO JPY: 163.78 → 163.38 đ (-0.25%)
2026-10-29 07:30:02,601 INFO CNY: 3,870.91 → 3,869.85 đ (-0.03%)
2026-10-29 07:30:02,601 INFO KRW: 19.49 → 19.35 đ (-0.72%)
2026-10-29 07:30:02,601 INFO Đã ghi ty_gia_20261028.xlsx (7 ngày)

Mở file Excel: sheet "Tỷ giá" có 7 dòng ngày (định dạng dd/mm/yyyy) × 5 cột tiền tệ, sheet "Biến động" có 5 dòng với cột Thay đổi hiện -0.80%. Thử thêm các trường hợp lỗi: --den 2026-13-01 (argparse báo ngày không hợp lệ, mã thoát 2), ngắt mạng (log ghi traceback, mã thoát 1).

5. Test không cần mạng

File test_bao_cao_ty_gia.py, dữ liệu giả có cùng định dạng API trả về, với con số tròn để tính tay được:

# (minh họa) cần file bao_cao_ty_gia.py ở cùng thư mục
from datetime import date

import pytest
from openpyxl import load_workbook

from bao_cao_ty_gia import ghi_excel, quy_doi_vnd, thong_ke

# Dữ liệu giả cùng định dạng API trả về: tỷ giá theo USD
GIA = [
    {"date": "2026-10-27", "base": "USD", "quote": "EUR", "rate": 0.9},
    {"date": "2026-10-27", "base": "USD", "quote": "VND", "rate": 25_000},
    {"date": "2026-10-28", "base": "USD", "quote": "EUR", "rate": 0.8},
    {"date": "2026-10-28", "base": "USD", "quote": "VND", "rate": 26_000},
]


def test_quy_doi_ra_vnd():
    bang = quy_doi_vnd(GIA, ["USD", "EUR"])
    assert bang[date(2026, 10, 27)]["USD"] == 25_000
    assert bang[date(2026, 10, 28)]["EUR"] == pytest.approx(26_000 / 0.8)


def test_bo_ngay_thieu_vnd():
    bang = quy_doi_vnd(GIA + [{"date": "2026-10-29", "base": "USD", "quote": "EUR", "rate": 0.85}], ["EUR"])
    assert list(bang) == [date(2026, 10, 27), date(2026, 10, 28)]


def test_thong_ke():
    tk = {d["ma"]: d for d in thong_ke(quy_doi_vnd(GIA, ["USD", "EUR"]))}
    assert tk["USD"]["thay_doi"] == pytest.approx(0.04)
    assert tk["EUR"]["cao"] == pytest.approx(32_500)


def test_ghi_excel(tmp_path):
    bang = quy_doi_vnd(GIA, ["USD", "EUR"])
    p = tmp_path / "bc.xlsx"
    ghi_excel(bang, thong_ke(bang), p)
    wb = load_workbook(p)
    assert wb.sheetnames == ["Tỷ giá", "Biến động"]
    assert wb["Tỷ giá"]["B3"].value == 26_000
$ uv run pytest -q
....                                                                     [100%]
4 passed in 0.66s

pytest.approx so sánh số thực có dung sai nhỏ, tránh bẫy 0.1 + 0.2 != 0.3 đã học ở chặng 1. USD tăng từ 25.000 lên 26.000 đồng là +4%: tính tay được nên đây là test đáng tin.

6. Chạy tự động mỗi sáng

Lên lịch 7:30 các ngày làm việc như bài trước. Windows:

schtasks /Create /SC WEEKLY /D MON,TUE,WED,THU,FRI /ST 07:30 /TN "HocPython\TyGia" ^
  /TR "\"D:\du-an\ty-gia\.venv\Scripts\python.exe\" \"D:\du-an\ty-gia\bao_cao_ty_gia.py\""

Linux (crontab -e):

30 7 * * 1-5 /home/an/ty-gia/.venv/bin/python /home/an/ty-gia/bao_cao_ty_gia.py >> /home/an/ty-gia/cron.log 2>&1

Vì GOC tính từ __file__, log và thư mục bao_cao luôn nằm cạnh script dù lịch chạy khởi động ở thư mục nào.

Bài tập

Bài 1. Chạy và kiểm tra báo cáo

Dựng dự án, chạy công cụ lấy tỷ giá 5 ngày gần nhất, mở file Excel kiểm tra hai sheet và định dạng; chạy lại lần hai trong cùng ngày, xác nhận không sinh file mới.

Xem gợi ý

Đếm file trước và sau lần chạy thứ hai bằng len(list(Path("bao_cao").glob("*.xlsx"))). Mở ty_gia.log: phải có đủ hai lần chạy với thời gian khác nhau. Nếu Excel hiện cột ngày thành số kiểu 46323, định dạng dd/mm/yyyy chưa được áp vào cột A.

Bài 2. Test lay_du_lieu bằng session giả

Viết test kiểm tra lay_du_lieu gửi đúng tham số (đồng cơ sở USD, danh sách mã có VND, không có USD, khoảng ngày) mà không gọi mạng, bằng một lớp session giả.

Xem đáp án
# (minh họa) thêm vào test_bao_cao_ty_gia.py
from bao_cao_ty_gia import lay_du_lieu


class PhanHoiGia:
    def raise_for_status(self):
        pass

    def json(self):
        return GIA


class SessionGia:
    def __init__(self):
        self.da_goi = []

    def get(self, url, params, timeout):
        self.da_goi.append(params)
        return PhanHoiGia()


def test_lay_du_lieu_gui_dung_tham_so():
    s = SessionGia()
    ket_qua = lay_du_lieu(date(2026, 10, 22), date(2026, 10, 28), ["USD", "EUR", "JPY"], s)
    assert ket_qua == GIA
    assert s.da_goi == [{"base": "USD", "quotes": "EUR,JPY,VND", "from": "2026-10-22", "to": "2026-10-28"}]
$ uv run pytest -q
.....                                                                    [100%]
5 passed in 0.61s

Nhờ session được truyền vào, test thay nó bằng lớp giả chỉ có đúng hai phương thức cần dùng (duck typing). Không cần thư viện mock, không cần mạng, test chạy trong vài mili giây.

Nguồn tham khảo: Frankfurter API; Requests; openpyxl; pytest.approx.

Bài tập thực hành

  1. Chạy công cụ lấy tỷ giá 5 ngày gần nhất, mở file Excel kiểm tra sheet và định dạng.
  2. Viết test cho hàm tính biến động tỷ giá bằng dữ liệu giả, không gọi mạng.

Làm xong bài tập mới chuyển sang bài tiếp theo: tự viết code là cách duy nhất để nhớ lâu.

Bài tiếp theo
Ban biên tập HocFree

Chúng tôi viết những bài hướng dẫn dễ hiểu, thực tế để ai cũng có thể tự học lập trình và AI, hoàn toàn miễn phí.