Debug Python: đọc traceback, breakpoint VS Code và pdb
Tìm lỗi có phương pháp: đọc traceback nhiều tầng, breakpoint, step over, step into, watch, conditional breakpoint trong VS Code và pdb.
Học xong bài này, bạn sẽ
- Đọc traceback nhiều tầng để tìm đúng chỗ lỗi
- Dùng breakpoint, step, watch trong VS Code
- Dùng breakpoint() và pdb khi không có giao diện
Nên học trước: Kiểm thử tự động với pytest
Nội dung bài viết
Lập trình viên dành nhiều thời gian tìm lỗi hơn viết code mới. Người mới thường rải print khắp nơi rồi đoán; người có kinh nghiệm đọc traceback có phương pháp và dùng debugger để dừng chương trình, nhìn giá trị mọi biến, đi từng dòng. Bài này dạy cả hai, cùng một quy trình gỡ lỗi dùng được cho mọi tình huống.
1. Đọc traceback nhiều tầng
Traceback liệt kê chuỗi lời gọi hàm dẫn đến lỗi, từ ngoài vào trong: dòng trên cùng là nơi chương trình bắt đầu, dòng cuối là nơi lỗi thực sự xảy ra. Chạy file bao_cao.py sau:
def trung_binh(ds):
return sum(ds) / len(ds)
def bao_cao_lop(lop):
return {ten: trung_binh(diem) for ten, diem in lop.items()}
lop = {"An": [8, 9], "Bình": [], "Chi": [7]}
print(bao_cao_lop(lop))
Traceback (most recent call last):
File "bao_cao.py", line 10, in <module>
print(bao_cao_lop(lop))
~~~~~~~~~~~^^^^^
File "bao_cao.py", line 6, in bao_cao_lop
return {ten: trung_binh(diem) for ten, diem in lop.items()}
~~~~~~~~~~^^^^^^
File "bao_cao.py", line 2, in trung_binh
return sum(ds) / len(ds)
~~~~~~~~^~~~~~~~~
ZeroDivisionError: division by zero
Quy trình đọc:
- Dòng cuối: chuyện gì? Chia cho 0.
- Khung cuối (
trung_binh, dòng 2): ở đâu?len(ds)bằng 0, tứcdsrỗng. - Đi ngược lên tìm khung đầu tiên thuộc code của bạn và có quyết định sai:
bao_cao_loptruyền danh sách điểm rỗng của Bình. Lỗi thật là "chưa xử lý học sinh chưa có điểm", không phải "phép chia sai".
Khi lỗi xảy ra sâu trong thư viện (requests, pandas...), các khung cuối nằm trong mã thư viện. Đừng nghi thư viện trước: tìm khung cuối cùng thuộc file của bạn, gần như chắc chắn bạn đã truyền dữ liệu sai vào đó.
2. Debugger trong VS Code
Mở file, bấm vào lề trái cạnh số dòng để đặt breakpoint (chấm đỏ), rồi nhấn F5 và chọn Python Debugger: Current File. Chương trình chạy đến breakpoint thì dừng, trước khi thực hiện dòng đó.
| Phím | Lệnh | Ý nghĩa |
|---|---|---|
F5 | Continue | Chạy tiếp đến breakpoint kế tiếp |
F10 | Step Over | Chạy dòng hiện tại, không đi vào hàm được gọi |
F11 | Step Into | Đi vào bên trong hàm được gọi ở dòng hiện tại |
Shift+F11 | Step Out | Chạy hết hàm hiện tại, quay về nơi gọi |
Shift+F5 | Stop | Dừng gỡ lỗi |
Khi đang dừng, bạn có:
- Variables: giá trị mọi biến cục bộ và toàn cục, mở rộng được list, dict, đối tượng.
- Watch: thêm biểu thức tùy ý (ví dụ
len(ds),tong / so_luong) để theo dõi qua từng bước. - Call Stack: chuỗi lời gọi hàm hiện tại, giống traceback; bấm vào một khung để xem biến của hàm đó.
- Debug Console: gõ lệnh Python bất kỳ trong ngữ cảnh đang dừng, kể cả gọi hàm để thử.
Breakpoint có điều kiện
Lỗi chỉ xảy ra ở lần lặp thứ 500 trong 1.000? Chuột phải vào breakpoint, chọn Edit Breakpoint › Expression và nhập i == 500: chương trình chỉ dừng khi điều kiện đúng. Logpoint (chuột phải lề trái › Add Logpoint) in một thông điệp như i={i}, tong={tong} mà không dừng và không phải sửa code: thay thế hoàn hảo cho print tạm.
3. breakpoint() và pdb: gỡ lỗi không cần giao diện
Trên máy chủ qua SSH hay trong Docker không có VS Code, Python có sẵn debugger dòng lệnh pdb. Đặt breakpoint() vào code:
# (minh họa) chương trình sẽ dừng ở breakpoint() và chờ lệnh
def trung_binh(ds):
breakpoint()
return sum(ds) / len(ds)
> bao_cao.py(3)trung_binh()
-> return sum(ds) / len(ds)
(Pdb) p ds
[8, 9]
(Pdb) c
> bao_cao.py(3)trung_binh()
-> return sum(ds) / len(ds)
(Pdb) p ds, len(ds)
([], 0)
(Pdb) w
(Pdb) q
| Lệnh pdb | Ý nghĩa |
|---|---|
p bieu_thuc | In giá trị |
n / s | Dòng kế tiếp (step over) / đi vào hàm (step into) |
c | Chạy tiếp đến breakpoint sau |
l / w | Xem code quanh dòng hiện tại / xem call stack |
q | Thoát |
Chạy python -m pdb bao_cao.py để bắt đầu gỡ lỗi từ dòng đầu, hoặc pytest --pdb để tự mở pdb tại test thất bại. Nhớ xóa breakpoint() trước khi commit; Ruff có luật T100 để phát hiện dòng sót lại.
4. Quy trình gỡ lỗi có phương pháp
- Tái hiện lỗi một cách chắc chắn, với dữ liệu nhỏ nhất có thể. Lỗi không tái hiện được thì không sửa được.
- Viết test thất bại mô tả đúng lỗi (bài pytest). Test này đỏ bây giờ và sẽ chống lỗi quay lại sau này.
- Thu hẹp: đọc traceback, đặt breakpoint, kiểm tra giả thuyết "biến X lẽ ra phải bằng Y". Mỗi bước loại bớt một nửa khả năng.
- Sửa nguyên nhân, không sửa triệu chứng. Bọc
try/except ZeroDivisionErrorquanhtrung_binhlà che giấu; quyết định rõ "học sinh chưa có điểm thì báo cáo hiển thị gì" mới là sửa. - Chạy lại toàn bộ test để chắc không làm hỏng chỗ khác.
Kẹt quá 20 phút? Giải thích vấn đề thành lời cho người khác, hoặc cho một con vịt cao su. Rất thường xuyên bạn tự nhận ra lỗi giữa chừng khi phải nói rõ từng bước, kỹ thuật này được gọi đùa là "rubber duck debugging".
Tóm tắt
- Traceback: đọc dòng cuối, khung cuối, rồi đi ngược tìm khung đầu tiên trong code của bạn có quyết định sai.
- VS Code: breakpoint,
F5/F10/F11, Variables, Watch, Call Stack, Debug Console; breakpoint có điều kiện, logpoint. breakpoint()+ pdb khi không có giao diện;pytest --pdb.- Tái hiện → viết test → thu hẹp → sửa nguyên nhân → chạy lại test.
Bài tập
Bài 1. Tìm lỗi bằng debugger
Hàm dưới đây cho kết quả sai với [2, 4, 6] (mong đợi 4.0). Dùng debugger VS Code, theo dõi tong và i qua từng vòng, tìm và sửa lỗi.
# (minh họa) hàm có lỗi
def trung_binh(ds):
tong = 0
for i in range(1, len(ds)):
tong += ds[i]
return tong / len(ds)
print(trung_binh([2, 4, 6]))
Xem đáp án
Đặt breakpoint ở dòng tong += ds[i], thêm Watch ds[i]. Lần dừng đầu tiên đã thấy i = 1, ds[i] = 4: phần tử đầu tiên (2) bị bỏ qua vì range bắt đầu từ 1. Kết quả in ra là 3.3333333333333335 thay vì 4.0.
def trung_binh(ds: list[float]) -> float:
if not ds:
raise ValueError("Danh sách rỗng")
return sum(ds) / len(ds)
print(trung_binh([2, 4, 6]))
4.0
Cách sửa tốt nhất là bỏ vòng lặp thủ công: dùng sum() thì không còn chỗ để viết sai chỉ số. Đồng thời quyết định rõ hành vi với list rỗng.
Bài 2. Breakpoint có điều kiện
Trong vòng lặp 1.000 lần dưới đây, đặt breakpoint có điều kiện để dừng đúng lúc i == 500, xem giá trị tong lúc đó, rồi thay bằng logpoint in i và tong mỗi 100 vòng.
tong = 0
for i in range(1000):
tong += i * i
print(tong)
332833500
Xem đáp án
Breakpoint ở dòng tong += i * i với Expression i == 500: khi dừng, dòng đó chưa chạy cho i = 500, nên tong là tổng bình phương từ 0 đến 499, bằng 41541750. Logpoint với điều kiện i % 100 == 0 (Edit Breakpoint › Expression) và thông điệp i={i} tong={tong} in 10 dòng vào Debug Console mà chương trình không dừng.
Nguồn tham khảo: VS Code: Python debugging; pdb: The Python Debugger; pytest: Handling test failures (--pdb).
Bài tập thực hành
- Dùng debugger VS Code tìm lỗi trong hàm tính trung bình có bug ở bài, ghi lại giá trị biến lúc sai.
- Đặt conditional breakpoint dừng khi i == 500 trong một vòng lặp 1000 lần.
Làm xong bài tập mới chuyển sang bài tiếp theo: tự viết code là cách duy nhất để nhớ lâu.


